Damar xestelikleri – Angiologiya və onun əhatə dairəsi

İnsan orqanizmində qan və limfa damarlarının quruluşu, funksiyaları, onların xəstəlikləri və həmin problemlərin diaqnostika, müalicə və qarşısının alınması ilə məşğul olan tibbi sahə angiologiya adlanır. Həm arteriyaların, həm də venaların bütün xəstəliklərinin müalicəsi bu sahədə ixtisaslaşmış damar cərrahlarının fəaliyyəti çərçivəsində həyata keçirilir.

Damar xestelikleri bir neçə əsas kateqoriyaya bölünür:

• ürəyə qan gətirən damarların aterosklerozu;

• baş beyində qan dövranını təmin edən damarların patologiyaları;

• ətraflarda yerləşən arteriyaların funksional pozuntuları;

• dərin venalarda trombların əmələ gəlməsi və onların ağciyər arteriyasına keçərək tıxanması (tromboemboliya).

Arteriya mənşəli damar xestelikleri

Bu kateqoriyaya aid olan xəstəliklər aşağıdakılardır: ateroskleroz, tromboz, anevrizma və diabetik angiyopatiya.

Ateroskleroz – yağ mübadiləsinin pozulması nəticəsində arteriya divarlarında xolesterin lövhələrinin yığılması ilə səciyyələnir. Genetik meyillilik, piylənmə, şəkərli diabet, qeyri-sağlam həyat tərzi bu xəstəliyin formalaşmasında əsas rol oynayır.

Tromboz – damar daxilində laxtaların (trombların) yaranması ilə xarakterizə olunur. Bu laxtalar qan axınına maneə törədir və damar divarının zədələnməsi ilə əlaqələndirilir.

Anevrizma – damar divarının zəifləməsi və ya gərilməsi nəticəsində yaranan qabarmadır. Əgər vaxtında aşkarlanmasa, anevrizmanın partlaması kəskin və təhlükəli qanaxma ilə nəticələnə bilər.

Diabetik angiyopatiya – şəkərli diabetin ağırlaşması olaraq, xüsusilə kiçik damarları zədələyir. Göz, ürək, böyrəklər kimi həyati vacib orqanların funksiyasında pozuntular, hətta ayaqlarda qanqrena riski yarana bilər.

Venoz mənşəli damar xestelikleri

Venaların xəstəlikləri arasında ən geniş yayılanı varikozdur. Bu problem əsasən qadınlarda müşahidə edilir və aşağıdakı səbəblərlə əlaqələndirilir:

• genetik meyillik;

• hormonal dəyişikliklər və hamiləlik;

• uzun müddət ayaqüstə və ya oturaq vəziyyətdə işləmək;

• bədən çəkisinin artması.

Varikoz xəstəliyinin əlamətləri

• Günün sonunda baldır hissəsində ağırlıq, yanma, yorğunluq hissi;

• Gecələr qıcolmalar, ayaqlarda şişkinlik;

• Səthi damarların qabarması, damar ulduzcuqlarının əmələ gəlməsi;

• Dartıcı və narahatedici ağrılar.

Varikozun mümkün fəsadları

Əgər damar xestelikleri vaxtında nəzarət altına alınmazsa, aşağıdakı ağırlaşmalar baş verə bilər:

• tromboflebit (iltihablı venoz tromboz);

• trofik xora (ayaqlarda sağalmayan yaralar);

• dərin venaların trombozu;

• ağciyər arteriyasının tromboemboliyası – bu vəziyyət çox təhlükəli olub, ani ölümə səbəb ola bilər.

Müalicə üsulları və diaqnostik yanaşma

Varikoz və digər venoz xəstəliklərin dəqiq diaqnozu üçün damar mütəxəssisləri Rəngli Doppler müayinəsindən istifadə edirlər. Bu metod damarlardakı qapaq pozğunluqlarını və qan dövranının vəziyyətini dəqiqliklə aşkara çıxarır. Müayinənin nəticəsinə əsasən, Skleroterapiya, lazerlə əməliyyat və ya digər fərdi müalicə metodları təyin edilir.

Damar xestelikleri ilə necə mübarizə aparmalı?

Profilaktika məqsədilə aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:

• Bədən çəkisini normada saxlamaq;

• Aktiv həyat tərzi sürmək – üzgüçülük, yüngül gəzintilər;

• Qanda şəkər və xolesterin səviyyəsinə nəzarət etmək;

• Ayaqüstə uzun müddət qaldıqda kompressiv corablardan istifadə etmək;

• 50 yaşdan sonra qan durulaşdırıcı vasitələrdən istifadə (yalnız həkim məsləhəti ilə).

Nəticə və tövsiyə

Əgər sizdə damar xestelikleri ilə bağlı yuxarıda sadalanan əlamətlər müşahidə olunursa, sağlamlığınızı təhlükəyə atmayın. Müvafiq ixtisaslı həkimə müraciət edin və vaxtında müayinədən keçin – çünki damar sağlamlığı, ümumi sağlamlığın təməlidir.