Damar agrisi – səbəbləri, risk amilləri və müalicə yolları

Damar agrisi çox zaman birdən-birə deyil, tədrici şəkildə meydana çıxır. Əvvəlcə bu narahatlıq yalnız günün sonunda, xüsusilə uzun müddət ayaqüstə qalmaqdan sonra özünü büruzə verir. İnsanların əksəriyyəti bu əlaməti fiziki yorğunluqla əlaqələndirərək onu ciddiyə almır. Lakin zaman keçdikcə bu narahatlıq təkcə fəallıq zamanı deyil, hətta istirahət anlarında və yuxu vaxtı da hiss olunmağa başlayır. Bu, artıq damar sistemində pozuntu başladığının xəbərçisidir.

Damar agrisi nə ilə əlaqədardır?

Ayaqda hiss olunan damar agrisi əksər hallarda varikoz xəstəliyinin ilkin göstəricisidir. Əgər bu ağrı daha güclü və davamlı olarsa, bu, artıq tromboflebitin inkişaf etdiyini göstərir. Bu isə ciddi və təhlükəli vəziyyətdir və vaxtında müdaxilə edilməzsə, həyati risklər yarana bilər. Müalicənin vaxtında başlanması sağlamlığın qorunması baxımından vacibdir.

Tibb mütəxəssisləri qeyd edir ki, damar agrisi çox vaxt genetik amillərlə əlaqəlidir. Əgər hər iki valideyn varikoz xəstəliyindən əziyyət çəkirsə, övladın da bu problemi yaşama ehtimalı 89%-ə qədər yüksəlir. Əgər yalnız bir valideyndə belə bir problem varsa, risk 47%-ə enir. Yəni damar problemlərində genetik faktorlar mühüm rol oynayır.

Damar agrisinin inkişafına təsir edən faktorlar

Genetik meyllə yanaşı, bir çox xarici amillər də damar agrisinin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu faktorlara uzun müddət ayaqüstə və ya oturaq vəziyyətdə işləmək, fiziki fəallığın az olması, artıq çəki, hamiləlik, hormonal dəyişikliklər və qeyri-sağlam həyat tərzi daxildir. Müəllim, cərrah, satıcı və sürücü kimi peşə sahibləri bu baxımdan risk altındadırlar.

Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaq – məsələn, 30 dəqiqədən çox oturmaq və ya ayaq üstə dayanmaq – qanın aşağı ətraflarda toplanmasına səbəb olur. Bu zaman ayaqda damar həcmi normadan təxminən 300 ml çoxalır və bu da damar divarlarına təzyiqin artmasına, nəticədə isə ağrıların yaranmasına səbəb olur.

Həmçinin tez-tez təkrarlanan uzun məsafəli səyahətlər, yüksək dabanlı ayaqqabıların istifadəsi, stress və hormonal pozğunluqlar da damar divarlarının zəifləməsinə gətirib çıxarır. Bu səbəbdən profilaktik tədbirlərin görülməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Damar agrisinin yaranma mexanizmi

Ayaqda damar agrisinin əsas səbəbi venoz sistemin düzgün işləməməsidir. Belə hallarda damarların divarları nazilir, elastikliyini itirir və müxtəlif sahələrdə qanın toplanması baş verir. Bu qan yığınları venoz divarın iltihabına, qan axınının zəifləməsinə və daxili təzyiqin artmasına səbəb olur. Nəticədə ayaqlarda şişkinlik və narahatedici ağrılar yaranır.

Əlavə yüklənmə, uzunmüddətli ayaqüstü vəziyyət, ağır fiziki iş və ya aktivlik damar divarlarına əlavə təzyiq yaradır. Bu təzyiq venaların daha da genişlənməsinə və daha güclü ağrıların meydana çıxmasına səbəb olur. Müalicə olunmayan hallarda bu, ayaqda damar partlaması, trofik yaralar və tromboz kimi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər.

Damar agrisi ilə necə mübarizə aparılmalıdır?

Bəzi insanlar damar agrisi zamanı ilk olaraq aptekdən alınan maz və kremlərlə narahatlığı azaltmağa çalışırlar. Lakin bu vasitələr sadəcə simptomatik təsir göstərir və yalnız istifadə zamanı ağrını azaldır. Onlar problemin mənbəyinə təsir etmədiklərindən xəstəliyin inkişafı davam edir.

Vaxt keçdikcə damarlarda geridönməz struktur dəyişikliklər baş verir. Bu səbəbdən damar agrisi yeni başladığı anda belə həkimə müraciət etmək vacibdir. Erken mərhələdə mütəxəssis nəzarəti ilə aparılan müalicə ciddi fəsadların qarşısını ala bilər.

Damar agrisinin profilaktikası

Varikoz xəstəliyinin və damar agrisinin qarşısını almaq üçün mütəxəssislər gündəlik həyat tərzində müəyyən dəyişikliklər etməyi tövsiyə edirlər. Məsələn, üzgüçülük, piyada gəzintiləri, yüngül idman növləri damar sağlamlığı üçün faydalıdır. Uzun müddət hərəkətsiz vəziyyətdə işləyən insanlar isə hər 2-3 saatdan bir qısa fasilələr verməli, bədən vəziyyətini dəyişdirməlidirlər.

Əlavə olaraq düzgün qidalanma da mühüm rol oynayır. Yaşıl tərəvəzlər, alma, kələm, sitrus meyvələri və dəniz məhsulları rasionda daha çox yer tutmalıdır. Yağlı və qızardılmış yeməklər, həmçinin şəkərli qidalar isə məhdudlaşdırılmalıdır.

Qeyd edilməlidir ki, damar agrisi olan və ya varikoz diaqnozu qoyulan şəxslərə isti vannalar, sauna və buxar prosedurları tövsiyə olunmur. Bu cür istilik təsirləri damarlar üzərində əlavə yüklənmə yaradır və vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Nəticə və tövsiyə

Damar agrisi, venoz sistemdə baş verən dəyişikliklərin ilkin xəbərçisi ola bilər. Əlamətlər ilk mərhələdə ciddiyə alınmalı və mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Sağlam həyat tərzi və profilaktik tədbirlər bu problemin qarşısının alınmasında əsas rol oynayır.