Ayaqlarda damar cixmasi nədən xəbər verir?

“Ayaqlarda damar cixmasi” ifadəsi bir çox insana tanışdır. Əslində damarlar bədənimizin bütün hissələrində yerləşsə də, niyə məhz ayaq nahiyəsində göyümtül və bənövşəyi rəngli damar torlarının daha çox göründüyünü heç düşündünüzmü? Bu vəziyyətin əsas səbəbi varikoz xəstəliyidir.

Varikoz səbəbindən ayaqlarda damar cixmasi necə baş verir?

Qan dövranı sistemində arterial damarlar oksigenlə zənginləşmiş qanı ürəkdən orqanlara çatdırır. Venalar isə artıq qanı geri, yəni orqanlardan ürəyə daşıyır. Qan aşağıdan yuxarıya doğru hərəkət etdiyi üçün bu prosesdə venaların daxilindəki qapaqlar və əzələ hərəkətləri mühüm rol oynayır.

Venalarda yerləşən qapaqlar qanın yuxarıya doğru hərəkətinə imkan verir, geri axmağa çalışdıqda isə bağlanaraq bu prosesi əngəlləyir. Ancaq bəzi insanlarda toxuma zəifliyi səbəbindən bu qapaqlar tam funksional olmur və nəticədə qan geri axaraq toplana bilir.

Ayaqlarda damar cixmasi: səbəblər və mexanizm

Bu vəziyyət doğuşdan gələn və ya sonradan qazanılan qapaq zəiflikləri nəticəsində meydana gələ bilər. Nəticədə venalarda qan toplanması – yəni venoz durğunluq – yaranır. Bu da öz növbəsində damarların genişlənməsinə və qabarmasına səbəb olur.

Qan damarda yığıldıqca yerli təzyiq yüksəlir və müəyyən həddə çatdıqda damar divarları bu təzyiqə tab gətirə bilmir. Onların elastikliyi azalır, forma dəyişiklikləri baş verir. Beləcə, ayaqlarda damar cixmasi vizual olaraq müşahidə olunur.

Bu dəyişikliklər zamanı damarlar qıvrılmış, burulmuş və bəzən düyünlü formada görünür. Bu tip damarlar əsasən dərinin səthinə yaxın olan səthi venalarda rast gəlinir və asanlıqla gözlə seçilir.

Əlavə olaraq qeyd etmək lazımdır ki, ayaqlarda damar cixmasi problemi uzun müddət ayaqüstə qalmaq, fiziki hərəkətsizlik, artıq çəki və hamiləlik dövrlərində daha da qabarıq şəkildə özünü göstərə bilər. Xüsusilə oturaq həyat tərzi sürən insanlarda venoz dövranın zəifləməsi bu prosesi sürətləndirir. Bu səbəbdən profilaktik məqsədlə hərəkətli həyat tərzi, ayaqlar üçün xüsusi idman hərəkətləri və zaman-zaman ayaqları yuxarı qaldırmaq tövsiyə olunur.

Ayaqlarda damar cixmasi təhlükə daşıyırmı?

Əksər insanlar ayaqlarda damar cixmasi problemini gördükdə dərhal varikoz diaqnozunu düşünür. Amma bu vəziyyət həmişə varikozla əlaqəli olmaya da bilər. Çünki bəzi fərdlərdə dəri altı piy təbəqəsi çox nazik olur və bu da sağlam venaların belə səthdə görünməsinə şərait yaradır.

Bəzi hallarda görünən damar genişlənmələri “kapilyar toru” və ya “damar ulduzcuqları” formasında özünü göstərir. Bu damar dəyişikliyi də diqqətlə izlənilməlidir. Amma burada bir fərq var: damar ulduzcuqları çəhrayı və ya qırmızı rəngdə olur, varikoz venalar isə tipik olaraq göyümtül və ya bənövşəyi rəngdədir.

Bundan əlavə, kapilyar ulduzcuqlara toxunduqda onları barmağın altında hiss etmək mümkün olmur, ancaq varikoz damarlar toxunduqda düyünlü və bərk quruluşda hiss edilir.

Diaqnostika və müalicə planı

Ayaq damarlarında görünən dəyişikliklərin varikozla bağlı olub-olmadığını yalnız mütəxəssis təyin edə bilər. Bu məqsədlə damar cərrahı və ya fleboloq tərəfindən rəngli Doppler ultrasəs müayinəsi aparılır. Bu müayinə vasitəsilə damarlardakı qapaq çatışmazlıqları və qan axınının vəziyyəti aydınlaşdırılır.

Rəngli Doppler diaqnostikası həkimə ayaqlarda damar cixmasi probleminin səbəbini müəyyənləşdirməyə və fərdi müalicə planı hazırlamağa imkan verir.