Vena damarlari və onların funksiyası

İnsan orqanizmində vena damarlari qanın orqan və toxumalardan ürəyə doğru hərəkətini təmin edən vacib damar sistemidir. Bu damarların divarları üç əsas qatdan ibarətdir: daxili qat (endotel), orta qat (əzələ toxuması) və xarici qat (birləşdirici toxuma). Onların strukturu arteriyalardan fərqlənir, çünki venaların divarları daha nazikdir və elastik liflərin miqdarı azdır. Buna görə də vena damarlari elastiklik baxımından zəifdir, lakin onların diametri arteriyalara nisbətən daha böyükdür.

Vena sisteminin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də onların diametrinin dəyişkən olmasıdır. Bu dəyişiklik bir sıra amillərdən asılıdır: bədənin duruşu, qan təzyiqi, venoz qapaqların vəziyyəti və qan axınının sürəti. Qanın ürəyə doğru düzgün axması üçün bu amillərin hər biri mühüm rol oynayır.

Vena damarlari növləri və onların xüsusiyyətləri

İnsan bədənində vena damarlari müxtəlif növlərə ayrılır və bunların hər biri müəyyən funksiyanı yerinə yetirir. Aşağı ətraflarda venoz qan axını üç əsas tip venanın – səthi, dərin və perforant (yəni birləşdirici) damarların sayəsində baş verir.

Səthi vena damarlari dərialtı toxuma səviyyəsində yerləşir və adi gözlə görünə bilirlər. Ən çox pəncənin və baldırın bayır hissəsində nəzərə çarpırlar. Bu damarlar öz aralarında böyük və kiçik dərialtı venalara ayrılır. Estetik baxımdan bu venalar üzərində ilk dəyişikliklər varikozun erkən mərhələlərində görünür.

Dərin vena damarlari isə əzələlərin və birləşdirici toxumanın içərisində yerləşir və qanın əsas hissəsinin (85-90%) daşınmasını təmin edir. Bu damarlarda yerləşən qapaqlar sayəsində qan yalnız bir istiqamətdə – ürəyə doğru axır. Qapaqlar zədələndikdə isə qan geriyə sızaraq venoz durğunluğa və genişlənməyə səbəb olur.

Səthi və dərin venalar arasında əlaqəni perforant (və ya kommunikant) venalar yaradır. Bu damarların əsas funksiyası təzyiqin tənzimlənməsi və qanın düzgün istiqamətdə hərəkətini təmin etməkdir. Bu venaların qapaqları sağlam olduqda qan yalnız səthidən dərinə axır. Əks halda isə patoloji axın baş verir.

Aşağı ətraflarda vena damarlari necə işləyir?

Ayaqlardakı vena damarlari xüsusi quruluşa malik qapaqlarla təchiz olunmuşdur. Bu qapaqlar damar divarının daxili qatından yaranır və qanın yalnız bir istiqamətdə – yuxarıya doğru axmasını təmin edir. Hərəkət zamanı əzələlərin yığılması venoz qanın ürəyə doğru itələnməsinə kömək edir.

Əgər qapaqların fəaliyyəti pozularsa, əzələlərin yığılmasına baxmayaraq, qan tam şəkildə yuxarı qalxmır və damarlarda durğunluq yaranır. Bu isə vena damarlari üzərində təzyiqin artmasına, onların genişlənməsinə və nəticədə varikoz xəstəliyinin formalaşmasına səbəb olur.

Vena damarlari genişləndikdə nə baş verir?

Aşağı ətraflarda vena damarlari genişləndikdə, yəni varikoz meydana gəldikdə, damarların diametri böyüyür, divarları nazikləşir və zəifləmiş damarlar dəri səthindən görünür. İlk dövrlərdə yalnız kapilyar torları və estetik narahatlıqlar ortaya çıxır. İnsanlar bu mərhələdə çox zaman həkimə müraciət etmirlər.

Lakin zaman keçdikcə damarlar qabarıq, qıvrım və düyünlü hala düşür. Ayaqlarda ağırlıq, ağrı, qaşınma, şişkinlik və gecə qıcolmaları baş verir. Xəstəlik irəlilədikcə dəri altında qidalanma pozulur və nəticədə trofik yaralar əmələ gələ bilər ki, bu da ciddi və uzunmüddətli müalicə tələb edir.

Vena damarlari necə müalicə olunur?

Müasir dövrdə vena damarlari ilə bağlı problemlər invaziv olmayan və minimal müdaxilə ilə həyata keçirilən üsullarla müalicə olunur. Skleroterapiya və lazer üsulu bu sahədə ən çox istifadə edilən metodlardır. Onlar narkozsuz, kəsiksiz və ambulator şəkildə icra olunduğu üçün pasiyentlərin normal həyatına tez qayıtmasına şərait yaradır.

Bu prosedurlar sayəsində damarlar içəridən bağlanır, problemli sahələr funksiyasını itirir və qan axını sağlam damarlar vasitəsilə davam edir. Lazer müalicəsi qısa zamanda nəticə verir, dəridə iz saxlamır və xəstənin kosmetik narahatlıqları da aradan qalxır.

Vena sağlamlığını necə qorumaq olar?

Vena xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün aktiv həyat tərzi sürmək, uzun müddət ayaqüstə və ya oturaq vəziyyətdə qalmamaq, düzgün qidalanmaq və artıq çəkidən uzaq durmaq vacibdir. Eyni zamanda irsi meyilli insanlar ildə ən az bir dəfə Doppler müayinəsindən keçməlidirlər.

Həmçinin, hamiləlik dövründə və ya hormonal dəyişikliklərin intensiv olduğu dövrlərdə vena damarlari üzərində yük artır. Bu səbəbdən bu dövrlərdə xüsusi sıxıcı corablardan istifadə etmək və profilaktik müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur.

Nəticə olaraq

Vena sistemi sağlamlığımızın vacib hissəsidir. Vena damarlari üzərindəki istənilən dəyişiklik ciddi fəsadlara yol aça bilər. Odur ki, vaxtında müayinədən keçmək və peşəkar damar həkiminə müraciət etmək sağlam gələcək üçün ən düzgün addımdır.